فصل سيزدهم گويش گيلكى تحقيق دربارهء گويشها و لهجه‌هاى شمال ايران و كناره‌هاى بحر خزر به ويژه گيلكى نخستين‌بار از سوى پژوهشگران اروپائى آغاز شد و زبان‌شناسان كشورهاى اروپا قبل از دانشمندان ما به تحقيق و بررسى گويشهاى ايرانى از جمله گيلكى پرداختند . پژوهشگران روسيه تزارى در اين زمينه مقدم بر ساير زبانشناسان اروپايى هستند ، ولى نبايد فراموش كرد كه تحقيق و پژوهش در گويش گيلكى از سوى آنان با اهداف استعمارى بىارتباط نبود . به‌هرحال نمىتوان از گيلكى سخن به ميان آورد و آثار فاضلانه و گرانقدر دانشمندانى نظير گملين Gmelin ، برزين Beresin ، گايگر Geiger ، كريستنسن Christensen ، خودزكو Chodzko ، ملگونف Melgounof ، درن Dorn و راستار - گويوا Rastargoueva را در اين رشته ناديده گرفته در بوته فراموشى گذاشت . آكادميسين گملين در سفرنامهء خود كه پس از مسافرت به نقاط مختلف ايران از جمله گيلان تنظيم نموده و در سال 1775 ميلادى آن را منتشر ساخته است تعدادى از واژه‌هاى گيلكى شامل اسامى گياهان و جانوران را جاى داده است . پس از او ايران‌شناس لهستانى خودزكو كه 11 سال در ايران اقامت داشت در كتاب خود موازى با شرح لهجه‌هاى رايج در ايران صورتى از واژه‌هاى گيلكى به دست مىدهد و چند ترانهء گيلكى را نيز در كتاب نقل مىكند « 1 » . كتاب باارزش تحقيق و جستجو در لهجه‌هاى ايرانى ، كه در آن از دستور

--> ( 1 ) . مجلهء كيهان فرهنگى ، مقالهء « سخن گيله‌مرد » ، دكتر مير احمد طباطبائى ، سال چهارم ، شمارهء 11 ، تهران 1366 ، صفحهء 43 - 42 .